Toscane staat wereldwijd bekend om zijn arme boerenkeuken (la cucina povera) en gerenommeerde wijnbouw, diepgeworteld in traditie en levensstijl. Gelegen tussen glooiende heuvels en wijngaarden vormt Firenze het ideale vertrekpunt om de rijke geschiedenis en savoir- vivre van deze unieke streek te ontdekken.
Firenze, het kloppende hart van Toscane, ligt in een regio die in de Romeinse tijd bekendstond als Tuscia. Dit gebied geldt al eeuwenlang als de bakermat van kunst en cultuur: van de Renaissance-meesters in Firenze tot de tijdloze architectuur van stadjes en dorpen in het omliggende landschap.
Toscane: eeuwenoude wijncultuur in het hart van Italië.
De geschiedenis van Toscane gaat bijzonder ver terug in het verleden. Etruria – zoals de regio in de oude geschiedenis heette – was het land van de Etrusken, die er in de 8ste eeuw v.Chr. neerstreken en toen al wijn verbouwden. Zelfs toen al had de Toscaanse wijn een bijzonder goede kwaliteit, ze werd uitgevoerd naar Zuid-Italië en naar het oude Gallië. De Romeinen, die de Etrusken in de 3e eeuw v.Chr. overheersten, legden de basis voor de moderne Toscaanse wijnen. Ze introduceerden nieuwe druivenrassen en geavanceerde wijnbereidingstechnieken. Op die manier werd wijn een integraal onderdeel van de Romeinse cultuur en het dagelijks leven, en de wijnen van Toscane werden in het hele rijk zeer gewaardeerd. De beroemde historicus Plinius de Oudere prees in zijn geschriften de kwaliteit van Toscaanse wijn.
Na de val van het Romeinse Rijk kwam Toscane onder invloed van de Ostrogoten, Byzantijnen en later de Longobarden en raakte de wijnbouw in verval: onveiligheid, banditisme, oorlogen en hongersnoden teisterden. Deze situatie bleef onveranderd gedurende de vroege middeleeuwen.
Vanaf de 8ste eeuw stammen de vele abdijen en kloosters die de landbouw en wijnbouw nieuw leven inbliezen.
In de Middeleeuwen groeiden de Toscaanse steden uit tot machtige stadstaten. Firenze, Siena, Pisa en Lucca vochten om macht, handel en prestige.
In de middeleeuwen werd Toscaanse wijn geroemd en wemelde het in Firenze van de wijnhandelaren. In 1282 vormden de wijnverkopers zelfs een eigen gilde, de Arte dei Vinattieri (Gilde van de Wijnmakers). Deze gilde legde strenge regels op over de manier waarop wijnhandel mocht bedreven worden.
In de 13e en 14e eeuw waren er talloze Toscaanse familiebedrijven die wijn produceerden. Deze bedrijven zijn vandaag de dag nog steeds historische en gerespecteerde producenten in de regio. Hiertoe behoren o.a. Marchesi de' Frescobaldi, Marchesi Antinori en Barone Ricasoli.
Tijdens de Renaissance (ca. 1400–1600), een periode van culturele en artistieke bloei, ontstond er een hernieuwde belangstelling voor de wijnbouw. Rijke Toscaanse families, zoals de Medicis, die rijk werden door wolhandel en bankieren, investeerden in wijngaarden en bevorderden de wijnproductie.
De grondlegger en opbouwer van het familiefortuin was Giovanni di Bicci de’ Medici. Later vestigde zijn zoon Cosimo de’ Medici (1389-1464) de politieke macht van hun familie in Firenze. Na zijn ballingschap in 1434 liet hij een heerschappij achter die de basis legde voor een 3 eeuwen Medici-invloed in Firenze. Wijn werd een symbool van status en verfijning, vaak gevierd in de literatuur en kunst.
Aan het eind van de 16de eeuw begon Chianti, één van de beroemdste wijnen van Toscane, vorm te krijgen. De Chianti-regio werd in 1716 officieel erkend door groothertog Cosimo III de' Medici, waardoor het één van de eerste wettelijk gedefinieerde wijnregio's ter wereld werd.
In de 19de eeuw speelde Toscane een belangrijke rol in de Italiaanse eenwording. In 1860 werd de regio officieel onderdeel van het Koninkrijk Italië.
Geografie
Toscane ligt in het midden van Italië. In het noorden grenst de regio aan Ligurië en Emilia-Romagna, terwijl Umbrië en Le Marche zich in het oosten bevinden. De zuidgrens sluit aan op Lazio en aan de westzijde wordt Toscane begrensd door de Tyrreense Zee.
Het is de op vier na grootste regio van Italië, met een oppervlakte van zo’n 22.985 km².
Toscane is een regio van glooiende heuvels, cipressenlanen, middeleeuwse dorpen en een kustlijn die uitkijkt op de Tyrreense Zee. De Apennijnen vormen de natuurlijke grens in het oosten, terwijl de Maremma in het zuiden een ruiger, wilder karakter heeft.
Belangrijke rivieren zijn de Arno, die door Firenze en Pisa stroomt, en de Ombrone. De regio telt ook prachtige eilanden, zoals Elba, waar Napoleon in ballingschap verbleef.
Het landschap varieert van de kalkrijke heuvels van Chianti tot de vulkanische bodems rond Monte Amiata en de zanderige kuststreken van Bolgheri.
De legende van de Gallo Nero.
Door heel de Chianti-streek, die precies ligt tussen Firenze en Siena, kom je il gallo nero tegen, de zwarte haan die een beslissende bijdrage leverde aan een eeuwigdurend conflict.
Om een einde te maken aan de onophoudelijke strijd werd een bijzonder plan bedacht: bij zonsopgang, zodra de hanen voor het eerst zouden kraaien, gaat vanuit beide steden een ruiter vertrekken. De plek waar zij elkaar zouden ontmoeten, zou voortaan de grens bepalen.
De doorslag werd niet gegeven door het snelste paard of de beste ruiter, maar door een haan. Siena koos voor een witte haan, in tegenstelling tot Firenze die een zwarte haan inzette. In Siena gaven ze hun haan gewoon te eten, maar de Florentijnen pakten het sluw aan: zij sloten hun haan op in een pikdonkere stal en gaven hem nauwelijks voedsel. Dit deden ze zodat hun haan al heel vroeg zou beginnen kraaien. De Florentijnse ruiter kon daardoor veel eerder vertrekken dan zijn Sienese tegenstander.
Al na twaalf kilometer, bij Fonterutoli ten noorden van Siena, ontmoetten de ruiters elkaar. De grens werd daar vastgelegd, waardoor bijna heel Chianti onder Florentijnse invloed kwam.
In de twintigste eeuw kreeg het embleem een nieuwe betekenis binnen de wijnwereld. In 1924 richtten plaatselijke wijnproducenten het Consorzio per la difesa del vino Chianti e della sua marca d’origine op, een consortium ter bescherming van de Chianti-wijn en haar herkomstbenaming. Zij kozen de historische Gallo Nero als officieel logo, om de wijnen uit het oorspronkelijke productiegebied (de Chianti Classico) duidelijk te onderscheiden van andere Chianti-wijnen.
Territorium, klimaat en terroir.
Toscane bevindt zich in het hart van Italië en omvat bekende steden en gebieden zoals Firenze, Pisa, Siena, Lucca, San Gimignano, Arezzo, Volterra en Maremma. De regio wordt beschouwd als één van de mooiste gebieden van Italië en staat vooral bekend om haar indrukwekkende landschappen en gerenommeerde wijnen, waaronder Chianti, Vino Nobile di Montepulciano, Morellino di Scansano en Brunello di Montalcino.
Het klimaat is een cruciale factor in het succes van deze regio als wijngebied.
De zomers kunnen hier heet zijn, vooral in de valleien.
De regenval is geconcentreerd in de mildere herfst- en wintermaanden. Lichte sneeuwval in de winter is mogelijk. De afgelopen jaren heeft de regio te kampen gehad met droogteperioden die de opbrengsten in de wijngaarden drastisch hebben verminderd.
Het wijnbouwgebied omvat in totaal 52 DOC's en DOCG's.
Na Sicilië en Puglia is Toscane de op twee na meest beplante wijnregio van Italië, met wijngaarden die voornamelijk geconcentreerd zijn op heuvels.
Toscane is een van die regio’s waar terroir geen abstract begrip is maar een tastbare realiteit: je proeft het in de structuur, de zuren, de aroma’s en zelfs de textuur van de wijnen.
In de Chianti- en Chianti Classico-streek bestaat de bodem overwegend uit galestro (verweerde schist) die zorgt voor finesse, florale tonen en levendige zuren en alberese (kalkrijke mergel) die zorgt voor meer structuur en strakkere tannines. De wijngaarden liggen op ca. 250 tot 600 m hoogte. De streek geniet van een warm mediterraan klimaat, sterk beïnvloed door hoogte en wind. Koele nachten zorgen voor het behoud van zuren.
In Montalcino waar de Brunello di Montalcino vandaan komt bestaat de bodem uit een complex mozaïek van galestro, alberese, klei, zand en fossiele afzettingen. De zuidelijke zones zijn warmer, de noordelijke zones koeler. Het klimaat is warmer en droger dan in de Chianti-streek en heeft een sterkere mediterrane invloed.
In Montepulciano waar de Vino Nobile di Montepulciano vandaan komt bestaat de bodem vooral uit zand, klei en fossiele mariene afzettingen. Er zit over het algemeen minder schist in de bodem in vergelijking met de Chianti-streek wat zorgt voor een zachtere structuur in de wijn. Het klimaat is iets koeler dan in Montalcino door de goede ventilatie over heuvelruggen.
De Bolgheri en de Toscaanse kuststreken hebben een bodem die zich kenmerkt door de aanwezigheid van zand, grind en alluviale afzettingen. Minder kalk dan in de wijngaarden van het binnenland. Dit maakt het een ideale omgeving voor internationale druivenrassen. Het klimaat heeft een sterke maritieme invloed met warme dagen en koele nachten door de zeebries. Het zorgt voor een zeer stabiel rijpingsklimaat.
De Maremma-streek, in het zuiden van Toscane, waar de Morellino di Scansano vandaan komt heeft een bodem die bestaat uit zand, klei en in sommige zones vulkanische resten. Het klimaat is warm, zonnig, droog en zorgt voor een zeer mediterrane stijl.
Super Tuscans: rebellie met wereldfaam.
De Super Tuscans (supertoscanen) ontstonden in Toscane in de jaren 1970. Sommige wijnmakers waren ontevreden over de strenge regels van de Italiaanse wijnwetgeving, vooral die van Chianti. Deze regels bepaalden welke druiven en methodes gebruikt mochten worden, wat volgens sommige producenten de kwaliteit beperkte.
Hierdoor begonnen wijnmakers te experimenteren met internationale druivenrassen zoals Cabernet Sauvignon, Merlot en Syrah, vaak in combinatie met of in plaats van de traditionele Sangiovese-druif. Omdat deze wijnen niet aan de officiële regels voldeden, kregen ze slechts de eenvoudigste classificatie: vino da tavola (tafelwijn).
Ondanks hun lage officiële status bleken de wijnen van uitzonderlijk hoge kwaliteit. Ze kleurden bewust buiten de lijntjes van de bestaande appellaties en veroorzaakten zo een golf van vernieuwing in Toscane.
Wijnen zoals Sassicaia, Tignanello en Ornellaia kregen internationale erkenning en hoge scores van wijncritici. Dit zorgde voor wereldwijde aandacht en succes.
Het succes van de Super Tuscans dwong Italië uiteindelijk om het wijnclassificatiesysteem aan te passen. In de jaren 1990 werden soepelere categorieën ingevoerd, zoals IGT (Indicazione Geografica Tipica), waardoor deze wijnen officieel erkend konden worden.
Toscaanse druivenrassen.
In Toscane worden voornamelijk blauwe druivenrassen verbouwd (ongeveer 85% van het wijngaardareaal), waaronder Sangiovese (en zijn varianten), Canaiolo en Ciliegiolo. Door de bekendheid van Supertuscans zijn andere internationale blauwe druivenrassen in Toscane geïntroduceerd, waaronder Cabernet Sauvignon, Merlot, Pinot Nero en Syrah. Voor Chianti zelf worden naast Sangiovese ook steeds vaker Cabernet Sauvignon en Merlot gebruikt.
Toscane heeft 58.000 hectare wijngaarden, waarvan 67% in de heuvels, 25% in de bergen en 8% in de vlakte. Witte druivenrassen zijn goed voor 15%, tegenover 85% voor blauwe druiven.
Witte druivenrassen:
Vermentino
Ze staat bekend om haar frisse zuren, citrusaroma’s en subtiele ziltigheid. Vermentino behoort tot de meest gewaardeerde Italiaanse inheemse witte wijnen. De druif is uiterst duurzaam en bestand tegen zowel hitte als droogte, en groeit bijzonder goed in kustgebieden zoals de Toscaanse Maremma of het rotsachtige Gallura op Sardinië.
Trebbiano Toscano
Eén van de meest aangeplante witte druivenrassen van Italië, maar staat zelden in de schijnwerpers. Het is een autochtoon ras uit Toscane dat al eeuwenlang een vaste waarde is in de regionale wijnbouw. Traditioneel werd de druif gebruikt in blends voor eenvoudige, droge witte wijnen, vaak samen met rassen als Malvasia.
De druif staat bekend om zijn hoge opbrengst, frisse zuurgraad en neutrale aromatische profiel. Die combinatie maakt hem veelzijdig inzetbaar, maar zorgt er ook voor dat hij vaak verdwijnt in anonieme blends. Door zijn hoge productiviteit zijn zelfs de betere voorbeelden doorgaans licht, fris en ingetogen van karakter.
Hoewel Trebbiano Toscano lange tijd belangrijk was in Toscaanse blends, is hij de laatste decennia aan populariteit verloren ten gunste van expressievere variëteiten.
Vernaccia di San Gimignano
San Gimignano, vaak het ‘Manhattan van de Middeleeuwen’ genoemd, is niet alleen een adembenemend mooi stadje, maar ook de bakermat van een van de meest karaktervolle witte wijnen van Italië: Vernaccia di San Gimignano. Deze droge witte wijn wordt uitsluitend geproduceerd binnen de gemeente San Gimignano, in het hart van Toscane, en geldt als een echte specialiteit van de regio.
De herkomstbenaming Vernaccia di San Gimignano schreef geschiedenis als de allereerste DOC van Italië, opgericht in 1966. In 1993 werd zij bekroond met de hoogste kwaliteitsstatus, DOCG, die ze tot op vandaag draagt.
De Vernaccia-druif staat bekend om haar vermogen om volle, aromatische en verfijnde witte wijnen voort te brengen.
Ansonica
Is in feite identiek aan de Siciliaanse Inzolia, een van de oudste en meest authentieke druivenrassen van Sicilië. Rond 1600 werd deze druif vanuit Sicilië overgebracht naar de Toscaanse eilanden Elba en Giglio, waar zij eveneens werd aangeplant voor de productie van witte wijnen.
Op de Toscaanse eilanden heeft Ansonica zich ontwikkeld tot een herkenbare lokale specialiteit. De druif staat bekend om haar frisse zuren en fruitige karakter en levert levendige witte wijnen met uitgesproken citrusaroma’s en een verkwikkende smaak. Dankzij die frisheid en puurheid is Ansonica een ideale wijn voor zonnige momenten en combineert hij uitstekend met lichte, mediterrane gerechten.
Blauwe druivenrassen:
Sangiovese
Het meest aangeplante blauwe druivenras in Italië en komt vooral veel voor in Midden-Italië. In 1990 was bijna 10% van alle Italiaanse wijngaarden beplant met een variant van deze druif. Onder verschillende namen (Brunello, Prugnolo Gentile, Morellino) is het de belangrijkste druivenras voor de productie van Chianti en andere Toscaanse rode wijnen. Alleen al in Toscane vereisen maar liefst 25 appellaties dat Sangiovese de belangrijkste druivenras in de blend is. Sangiovese deelt men soms op in twee biotypes, de Sangiovese Grosso en Sangiovese Piccolo.
Tot de Sangiovese Grosso-variëteiten behoren de Brunello voor de Brunello di Montalcino-wijn en de Prugnolo Gentile voor de Vino Nobile di Montepulciano. De Sangiovese Piccolo vinden we terug in de Chianti-streek en als Morellino in de Maremma-streek.
Cigliegiolo
Een inheems blauw druivenras dat traditioneel vooral als blenddruif wordt gebruikt. De naam is afgeleid van het Italiaanse ciliegia = kers en verwijst naar het kenmerkende kersachtige aroma van de druif. Dankzij het lage gehalte aan zuren en tannines wordt Ciliegiolo vaak ingezet om de soms strenge structuur van Sangiovese te verzachten.
Opmerkelijk genoeg is Ciliegiolo genetisch de moederdruif van Sangiovese, al staat hij vandaag meestal in de schaduw van zijn beroemde nakomeling. Het ras is zeer oud en werd al in de 17e eeuw beschreven door botanicus Soderini, die hem typeerde als “een geurige druif die het best gedijt in een warm klimaat”, een omschrijving die nog steeds klopt.
Hoewel de aanplant de laatste jaren is afgenomen, blijft Ciliegiolo relevant. In sommige appellaties is het zelfs toegestaan om er mono-cépage wijnen van te maken: soepel, fruitig en toegankelijk, met een zacht karakter en duidelijke tonen van rood fruit.
Canaiolo
Een zeer oud, inheems Italiaans druivenras dat zijn oorsprong vrijwel zeker in Toscane heeft. Het ras werd al in de 14de eeuw beschreven en stond toen al bekend als een ideale partner voor Sangiovese. Canaiolo brengt verfijning, zachtheid en rondheid in de blend.
Tot ver in de 16de eeuw bestonden Chianti-wijnen voornamelijk uit Canaiolo. Dat veranderde in 1873, toen Bettino Ricasoli de klassieke Chianti-blend vastlegde met ongeveer 70% Sangiovese, 20% Canaiolo en 10% witte druiven zoals Malvasia. Daarmee verschoof de hoofdrol definitief naar Sangiovese.
Vandaag speelt Canaiolo Nero nog slechts een bescheiden rol in de Italiaanse wijnbouw. De druif rijpt laat, heeft een dunne schil en is gevoelig voor ziektes, wat de teelt uitdagend maakt.
Colorino
Colorino is een inheems blauw druivenras uit Toscane dat traditioneel vooral als blenddruif wordt gebruikt. De naam betekent letterlijk ‘de kleurrijke’ en verwijst naar de donkerblauwe, bijna ondoorzichtige schil waarmee Colorino van oudsher werd ingezet om Sangiovese- en Chianti-wijnen meer kleur en kracht te geven.
De laatste jaren treedt Colorino steeds vaker uit de coulissen. Naast zijn klassieke rol in blends verschijnen er ook zeldzame, pure Colorino-wijnen. Soms solo en soms in combinatie met Sangiovese of Merlot, toont de druif zijn potentieel.
Colorino levert krachtige, kruidige wijnen met een diepe kleur en een verrassend veelzijdig karakter, waarmee hij zijn naam alle eer aandoet.
Pugnitello
Is een oud en zeldzame blauw druivenras uit het noorden van Toscane. De naam betekent ‘kleine vuist’ en verwijst naar de compacte, strak gevormde druiventrossen. Het ras was lange tijd in vergetelheid geraakt, maar beleeft vandaag een bescheiden heropleving dankzij onderzoek van de Universiteit van Firenze en de inzet van enkele lokale wijnbouwers.
De wijnen van Pugnitello kenmerken zich door een intense robijnrode kleur met paarse schakeringen. In de neus domineren aroma’s van rijpe frambozen, zwarte kersen en zwarte bessen, aangevuld met subtiele tonen van peper en kruiden. In de mond zet dit fruitige karakter zich voort, ondersteund door een opvallend stevige maar evenwichtige structuur met aangename tannines.
Aleatico
Een aromatisch blauw druivenras van Italiaanse oorsprong die verspreid voorkomt over grote delen van het land. Ze wordt aangeplant van Toscane, Lazio en Campanië tot Sicilië, en aan de Adriatische zijde van Emilia-Romagna tot Le Marche en Puglia. Ondanks die brede verspreiding blijft het een nichedruif met een uitgesproken eigen karakter.
DNA-onderzoek heeft aangetoond dat Aleatico verwant is aan zowel Sangiovese als Lacrima uit de regio Le Marche, wat zijn combinatie van structuur en aromatische expressie verklaart. Het aromaprofiel wordt gedomineerd door rozenbloesem, lychee en rijpe kersen, aangevuld met subtiele kruidige tonen.
Aleatico wordt gebruikt voor verschillende wijnstijlen: droge rode wijnen, rosato en vooral zoete wijnen van ingedroogde druiven (passito). Een van de bekendste voorbeelden is Aleatico Passito dell’Elba DOCG.
Herkomstgebieden.
Toscane is één van die wijnregio’s waar landschap, geschiedenis en traditie naadloos in elkaar overvloeien. Achter elke heuvelrug schuilt een ander microklimaat en een unieke interpretatie van vooral één druif: Sangiovese. Het resultaat is een rijk palet aan herkomstgebieden, elk met een uitgesproken identiteit. Van de elegante heuvels rond Chianti tot het ruigere kustgebied van de Maremma en de iconische hellingen van Montalcino. Toscane laat zien hoe divers één regio kan zijn wanneer bodem, klimaat en vakmanschap elkaar versterken.
Toscane telt 41 herkomstgebieden met het label Denominazione di Origine Controllata (DOC) en 11 herkomstgebieden met het label Denominazione di Origine Controllata e Garantita (DOCG).
Hieronder een overzicht van de bekendste herkomstgebieden.
Chianti en Chianti Classico
Ze behoren tot de historische en nobele wijnen uit de regio.
De oorsprong van de naam Chianti is onzeker. Volgens sommige theorieën is de naam afgeleid van het Latijnse woord clangor, wat 'lawaai' betekent en verwijst naar het geluid van de jacht in de uitgestrekte bossen van het gebied. Andere theorieën suggereren dat de naam afkomstig is van het Etruskische woord clante, wat 'water' betekent, waar het gebied rijk aan is, maar ook de veel voorkomende naam was van Etruskische families.
Na het jaar 1000 begon de Chianti-regio zich (opnieuw) te ontwikkelen. De wijnbouwtraditie ontstond al in de 12e eeuw, toen families zoals de Ricasoli en Antinori zich in dit gebied vestigden en zo bijdroegen aan de status van Chianti als één van de oudste appellatie in Toscane.
De eerste documenten waarin de naam Chianti verwijst naar een wijngebied en de geproduceerde wijn, dateren uit de 13e eeuw en hebben betrekking op de Lega del Chianti, opgericht in Firenze om de administratieve betrekkingen te reguleren met de districten Radda, Gaiole en Castellina, productiegebieden van een rode wijn op basis van Sangiovese.
Het eerste Chianti-wijngebied werd officieel afgebakend door groothertog Cosimo Medici III in 1716, en baron Ricasoli van de wijndomein Castello di Brolio wordt beschouwd als de grondlegger van de moderne Chianti-stijl aan het einde van de 19e eeuw. In die tijd werd Chianti-wijn gemaakt met een breed scala aan lokale druivenrassen, waaronder witte druiven.
De oorsprongsbenaming Chianti DOCG omvat de types Chianti, Chianti Superiore en Chianti Riserva, inclusief 7 subzones.
De 7 Chianti DOCG‑subzones zijn:
- Chianti Colli Aretini: gelegen rond Arezzo. Toegankelijke en elegante wijnen die vaak lichter en fris zijn, met rood fruit en zachte tannines.
- Chianti Colli Fiorentini: gelegen rond Firenze. Iets vollere en rijkere wijnen met een balans tussen frisheid en structuur.
- Chianti Colli Senesi: gelegen rond Siena dicht bij topgebieden als Montalcino en Montepulciano. Wijnen met diepgang of fruitige frisheid. Eén van de betere subzones.
- Chianti Colline Pisane: gelegen in de heuvels rond Pisa met een koeler klimaat. Wijnen met een lichtere en aromatische stijl frisheid.
- Chianti Montalbano: gelegen ten westen van Firenze, richting Pistoia. Zacht, fruitig en minder streng dan sommige andere zones.
- Chianti Montespertoli: gelegen ten zuidwesten van Firenze. De kleinste en jongste subzone met wijnen die vaak rijper en voller overkomen.
- Chianti Rufina: gelegen ten noordoosten van Firenze. De historisch meest prestigieuze subzone met hoger gelegen en koelere wijngaarden. Wijnen die vaak qua stijl in de buurt komen van een Chianti Classico-wijn, strak en gestructureerd.
Deze subzones vallen allemaal onder de Chianti DOCG, maar niet onder Chianti Classico DOCG, want dat is een aparte herkomstbenaming met eigen regels en een eigen geografische afbakening.
Chianti Classico is afkomstig uit het gebied tussen Firenze en Siena, met de dorpjes Greve, Radda, Gaiole en Castellina als het hart van de wijnstreek. De Chianti Classico-zone kreeg in 1996 een eigen DOCG-status.
De Chianti Classico-flessen dragen een roodomrand Gallo Nero-label. De Chianti Classico rijpt 12 maanden, de Riserva rijpt minimaal 24 maanden, terwijl de Gran Selezione een minimale rijpingstijd van 30 maanden heeft.
Nu worden er jaarlijks meer dan 35 miljoen flessen geproduceerd. De wijn is uniek door zijn sterke tradities en strikte procedures.
Chianti Classico kent al jaren drie niveaus: basis rosso (of annata), Riserva en Gran Selezione.
De regels schrijven verschillende minimum alcoholpercentages voor (12% voor de basis Chianti Classico, 12,5% voor Riserva en 13% voor Gran Selezione) en minimale rijpingstijden (een jaar voor de basis Chianti Classico, twee jaar voor Riserva en 2,5 jaar voor Gran Selezione). De blendvereisten zijn identiek: 80% tot 100% Sangiovese, met een lange lijst van inheemse en internationale blauwe druivenrassen die de rest kunnen aanvullen. Voor Gran Selezione gold echter de voorwaarde dat de druiven uitsluitend afkomstig moesten zijn van de eigen wijngaarden van het wijnhuis.
De Gran Selezione bestaat nog maar sinds 2014 als een uniek kwaliteitsniveau boven de Riserva.
Een nieuwe evolutie die door het Consorzio Vino Chianti Classico is ingevoerd is de identificatie van kleinere geografische onderverdelingen binnen de appellatie en een sterkere focus op Sangiovese en inheemse druivenrasen. Deze introductie van UGA's (Unità Geografiche Aggiuntive, aanvullende geografische eenheden) moet producenten in staat stellen om lokale variaties binnen de 50 kilometer lange Chianti Classico-appellatie te benadrukken en te promoten. Voorlopig zijn ze alleen beschikbaar voor Gran Selezione-wijnen. Deze UGA's mag men vanaf jaargang 2022 op het etiket vermelden.
Bijna alle Classico-producenten zijn nu lid van het Consorzio Vino Chianti Classico, waardoor de algehele kwaliteit gewaarborgd blijft. Als enige onder de Chianti's mag een Classico alleen van blauwe druiven gemaakt worden.
Brunello di Montalcino
Is afkomstig uit het herkomstgebied Montalcino en behoort tot de duurste en meest prestigieuze wijnen van Italië. Brunello di Montalcino-wijn wordt uitsluitend gemaakt van Sangiovese-druiven die groeien op de hellingen rond Montalcino, een klassiek Toscaans dorpje op een heuveltop, 30 kilometer ten zuiden van Siena.
Volgens de regelgeving moet Brunello di Montalcino minimaal vier jaar rijpen, waarvan ten minste twee jaar op houten vaten. Wanneer de wijn vijf jaar heeft gerijpt, inclusief een minimale flesrijping van zes maanden, mag hij de aanduiding Riserva dragen.
De Brunello di Montalcino-stijl die we vandaag kennen ontstond pas in de jaren 1870, vlak na de vorming van de Italiaanse staat. De ontwikkeling ervan was voor een groot deel te danken aan de inspanningen van Clemente Santi en Ferruccio Biondi-Santi, wiens naam voortleeft in één van de beste wijndomeinen van Montalcino.
Vino Nobile di Montepulciano
Deze wijn wordt geproduceerd in de provincie Siena, rond Montepulciano, een pittoresk stadje op een heuvel, 40 kilometer ten zuidoosten van Siena. Het is een droge en elegante Toscaanse rode wijn met verfijnde, fruitige aroma’s.
In de 15e eeuw was de lokale wijn een favoriet onder de plaatselijke aristocratie van Siena en in de 16e eeuw werd hij vereerd door paus Paulus III, die sprak over de uitstekende kwaliteiten van de wijn.
In de 19e eeuw raakte de wijnproductie van Montepulciano in de vergeethoek en werd vaak als Chianti geëtiketteerd. Gelukkig herwon de wijn met de invoering van de DOC-regelgeving in de jaren zestig zijn status als een fijne en nobele wijn, en kreeg het gebied in 1980 verdere erkenning toen de DOCG-classificatie werd toegekend.
Een recente evolutie is de invoering van de term Pieve. Het Consorzio wil met dit initiatief de status van de beste wijnen verhogen waarbij de appellatie wordt verdeeld in 12 subgebieden, waarvan de namen op de wijnetiketten mogen worden vermeld.
Pieve is een ouderwetse term voor een parochie waarvan het gebied rond Montepulciano er blijkbaar een dozijn telde. Het consortium maakt gebruik van kadastergegevens uit 1765 om de wijnen te koppelen aan deze historische parochiegebieden.
Sangiovese (lokaal bekend als Prugnolo Gentile) moet minstens 70 procent van de uiteindelijke wijn uitmaken. De rijpingstijd voor elke Vino Nobile di Montepulciano bedraagt minimaal 24 maanden en 36 maanden voor de Riserva-wijnen. Sommigen beschrijven de wijn als een wijn met het aroma van een Chianti Classico en de rijkdom van een Brunello di Montalcino.
Morellino di Scansano
Dit is één van de meest kenmerkende DOCG-wijnen van de Maremma. Deze wijn heeft een uitgesproken karakter en duidelijke organoleptische eigenschappen. Kenmerken zijn zachte tannines en een Morellino is hartig, fris, vol en rond van smaak. Dit dankzij het milde klimaat van de Toscaanse Maremma en de invloed van de zeebries, die bijdraagt aan de rijping van de druiven.
Het historische productiegebied omvat de volledige gemeente Scansano en delen van Campagnatico, Grosseto, Magliano in Toscane, Manciano, Roccalbegna en Semproniano. Ook al is het een zeer gewaardeerde en bekende wijn, zijn slechts weinigen volledig op de hoogte van zijn specifieke kenmerken. Kiezen voor Morellino di Scansano betekent kiezen voor een harmonieuze en aangename wijn, geschikt voor iedere gelegenheid.
Bolgheri
Al is Bolgheri een klein dorp in Toscane, geniet de omliggende regio grote bekendheid dankzij haar rode wijnen. Vooral de prestigieuze wijnen Bolgheri DOC en Bolgheri Superiore worden gerekend tot de absolute top van Italië. Internationaal is Bolgheri beroemd om de voortreffelijke Sassicaia van wijndomein Tenuta San Guido.
Sassicaia werd voor het eerst gemaakt in 1944 door markies Mario Incisa della Rochetta. Hij bracht druivenstokken uit Frankrijk mee om zelf een wijn in Franse stijl te creëren. Door druiven uit de Bordeauxstreek aan te planten op zijn landgoed, legde hij de basis voor wat zou uitgroeien tot een van de bekendste wijnen van Italië.
Ben je in Bolgheri, dan mag je de Viale dei Cipressi niet missen: een bijna 5 kilometer lange laan uit de 19e eeuw, met aan beide kanten zo’n 2000 cipressen. Volgens velen is dit een van de mooiste lanen van Italië.
Castello di Bolgheri staat bekend om zijn historische betekenis, architectonische pracht en als de thuisbasis van een belangrijke Italiaanse adellijke familie, de Graven van Gherardesca.
Vernaccia di San Gimignano
Een witte wijn die wordt gemaakt van de Vernaccia-druif in de omgeving van het middeleeuwse stadje San Gimignano. De eerste vermelding van deze wijn dateert uit 1276, waardoor hij geldt als een van de oudste mono-cépagewijnen (wijn van één druivenras) van Italië.
Het productiegebied heeft de DOCG-status, de hoogste kwaliteitsclassificatie in Italië. De naam ‘Vernaccia’ betekent letterlijk ‘lokale druif’. Deze wijn mag uitsluitend worden geproduceerd in het gebied rondom het dorp San Gimignano.
Vin Santo
Vin Santo (Heilige Wijn) is de naam die wordt gegeven aan meestal amber- of strokleurige wijnen, traditioneel afkomstig uit Toscane. De oorsprong van de naam is omstreden, maar de meeste deskundigen zijn het erover eens dat deze afkomstig is uit de tijd dat deze wijnen werden gebruikt voor de Heilige Communie.
Vin Santo wordt geproduceerd in verschillende geclassificeerde zones in Toscane, waaronder Chianti.
Deze niet-versterkte zoete wijn wordt op traditionele wijze geproduceerd. Het betreft meestal een blend van Trebbiano, Malvasia en soms Sangiovese.
Toscane IGT
Dit is één van de Italiaanse Indicazione Geografica Tipica (IGT)-titels. Het omvat de gehele regio, en het Toscane IGT-label mag worden gebruikt voor wijn die in elk van de tien provincies van Toscane wordt geproduceerd.
Vrij van de stilistische beperkingen die gelden voor DOCG- en DOC-wijnen, kunnen Toscane IGT-wijnen in bijna elke denkbare vorm worden gemaakt, van kurkdroge witte wijnen tot zoete rode wijnen en mousserende rosés. Gezien het aloude succes van Toscane met droge rode wijn, is deze stijl verreweg de meest voorkomende, waarbij de meeste wijnen worden gemaakt van de Sangiovese-druif. Andere populaire druivenrasen zijn Cabernet Sauvignon, Merlot en Cabernet Franc.
Op Europees niveau komt deze herkomstbenaming overeen met IGP (Indicazione Geografica Protetta).
IGT-wijnen worden geproduceerd met de minimale beperkingen die nodig zijn om de kwaliteit van de wijnproductie te garanderen. Ze dragen een jaartalvermelding, de naam van de producent en de regio van herkomst op het etiket.
Ze moeten voor minimaal 85 procent gemaakt zijn van de vermelde druivenras.
Foodpairing.
De typische keuken van Toscane behoort tot la cucina povera. De cucina povera is de traditionele arme keuken die ontstond uit noodzaak, eenvoud en respect voor ingrediënten. Het draait om lokale producten, minimale verspilling en maximale smaak. Brood, bonen, olijfolie, groenten van het seizoen en eenvoudige bereidingen vormen de basis. Metweinig ingrediënten, pure gerechten maken.Seizoensgebonden door te koken met wat het land op dat moment geeft. Geen verspilling door overschotten zoals oud te hergebruiken. Deze gedacht is terug te vinden in gerechten zoals pappa al pomodoro of ribollita. Het resultaat zijn rustieke smaken, eerlijk, voedzaam, zonder franjes. Bij deze gerechten horen lichte Chianti-wijnen.
Lichtere varianten passen ook uitstekend bij gevogelte, champignons en diverse romige pastagerechten. Niet alle tomatengerechten zijn geschikt, omdat de combinatie de zuurgraad van de wijn verhoogt.
Pastagerechten zoals de Toscaanse Ragù al Chingiale, met langzaam gestoofd wild zwijn kan perfect met de betere Chianti's en Vino Nobile di Montepulciano.
Een andere maar stilaan klassieke combinatie met een goede Chianti, Chianti Classico of Brunello di Montalcino is de bistecca fiorentina. De zuurtegraad van de wijn snijdt goed door de vettere stukken vlees heen.
De wijnen uit ons gamma.
Bij ons kan je wijnen vinden uit de typische herkomstgebieden van Toscane. Of het nu gaat om Chianti, Chianti Classico, Brunello di Montalcino, Vino Nobile di Montepulciano, Morellino di Scansano of een Toscane IGT, we hebben ze voor je klaar staan. Benieuwd naar het aanbod, klik hier voor het overzicht.